Czy Zjednoczone Królestwo zaczyna trzeszczeć w fundamentach? Szkocja, Walia i Irlandia Północna mają wspólnie wystąpić w sprawie prawa narodów do samostanowienia oraz przeprowadzania referendów dotyczących przyszłości konstytucyjnej. Jeżeli inicjatywa nabierze realnej politycznej siły, Londyn może stanąć przed jednym z najpoważniejszych wyzwań dla jedności państwa od dziesięcioleci.
Według informacji brytyjskiego „The Telegraph” przedstawiciele trzech autonomicznych części Zjednoczonego Królestwa mają spotkać się w Cardiff i podpisać wspólną deklarację.
Trzy autonomiczne części państwa mówią jednym głosem
Sytuacja jest wyjątkowa. Po raz pierwszy od rozpoczęcia procesu dewolucji władzę we wszystkich trzech autonomicznych administracjach sprawują ugrupowania opowiadające się za zmianą obecnego układu konstytucyjnego.
W Szkocji od lat niezwykle silny pozostaje ruch niepodległościowy. W Irlandii Północnej zasadniczym tematem jest możliwość zjednoczenia z Republiką Irlandii. W Walii również funkcjonuje środowisko dążące do zwiększenia suwerenności, a docelowo niepodległości kraju.
Teraz przedstawiciele tych trzech części Zjednoczonego Królestwa mają spróbować działać wspólnie.
Prawo do referendum bez zgody Londynu?
Sednem sporu jest pytanie, kto powinien decydować o przeprowadzeniu referendum niepodległościowego.
Dotychczas Londyn posiada w tej kwestii zasadnicze kompetencje. To właśnie dlatego szkockie dążenia do przeprowadzenia kolejnego referendum napotykały barierę ze strony władz centralnych.
Nowa deklaracja ma postawić na pierwszym miejscu zasadę samostanowienia.
Jeżeli naród chce zdecydować o swojej przyszłości – argumentują zwolennicy takiego rozwiązania – dlaczego centralny rząd miałby posiadać możliwość bezterminowego blokowania głosowania?
Szkoci już raz byli blisko
Szkocja ma za sobą referendum niepodległościowe z 2014 roku. Wtedy większość głosujących zdecydowała o pozostaniu w Zjednoczonym Królestwie – 55,3 proc. opowiedziało się przeciwko niepodległości, a 44,7 proc. za nią.
Od tego czasu wydarzyło się jednak coś, czego w 2014 roku nie dało się przewidzieć w pełnej skali – Brexit.
Szkocja zdecydowanie głosowała za pozostaniem w Unii Europejskiej, podczas gdy całe Zjednoczone Królestwo wybrało wyjście. Stało się to jednym z głównych argumentów szkockich separatystów domagających się ponownego głosowania.
Irlandia Północna może być jeszcze większym problemem
Jeszcze poważniejsze konsekwencje mogłaby mieć zmiana statusu Irlandii Północnej.
Tutaj nie chodzi wyłącznie o stworzenie nowego państwa, lecz możliwość zjednoczenia Irlandii.
Porozumienie wielkopiątkowe stworzyło mechanizm umożliwiający przeprowadzenie referendum dotyczącego przyszłego statusu Irlandii Północnej w określonych okolicznościach. Brexit dodatkowo skomplikował sytuację, ponieważ Republika Irlandii pozostała w UE, podczas gdy Wielka Brytania ją opuściła.
Jeżeli kiedyś większość mieszkańców Irlandii Północnej wybierze zjednoczenie z Republiką Irlandii, geografia polityczna Wysp Brytyjskich zmieni się fundamentalnie.
A teraz do gry coraz mocniej wchodzi Walia
Walijski ruch niepodległościowy przez lata pozostawał znacznie słabszy od szkockiego. Sam fakt wspólnego wystąpienia Cardiff, Edynburga i Belfastu ma jednak ogromne znaczenie symboliczne.
Londynowi znacznie łatwiej było przedstawiać problem niepodległości jako specyficznie szkocki.
Jeżeli podobne postulaty zaczynają być koordynowane przez trzy autonomiczne części państwa, powstaje zupełnie nowa sytuacja.
Imperium, nad którym nie zachodziło słońce, może stracić własne części składowe
Jest w tej historii ogromna ironia.
Jeszcze stosunkowo niedawno Wielka Brytania posiadała imperium obejmujące terytoria na niemal wszystkich kontynentach. Londyn decydował o losach narodów oddalonych od niego o tysiące kilometrów.
Dzisiaj brytyjskie władze mogą zostać zmuszone do walki o utrzymanie jedności samego Zjednoczonego Królestwa.
Jeżeli odpadłaby Szkocja, a Irlandia Północna zjednoczyłaby się z Republiką Irlandii, trudno byłoby mówić wyłącznie o kosmetycznej zmianie granic. Byłby to koniec Zjednoczonego Królestwa w kształcie znanym od pokoleń.
Samostanowienie narodów tylko wtedy, kiedy odpowiada establishmentowi?
Sprawa będzie również interesującym testem dla europejskich elit.
Prawo narodów do samostanowienia jest chętnie przywoływane w międzynarodowej polityce. Sytuacja robi się jednak znacznie bardziej skomplikowana, kiedy z prawa tego chcą korzystać narody znajdujące się wewnątrz jednego z najważniejszych państw Zachodu.
Jeżeli mieszkańcy Szkocji, Walii czy Irlandii Północnej rzeczywiście chcą referendum, trudno przekonywać, że samo umożliwienie im głosowania stanowi zagrożenie dla demokracji.
Referendum nie oznacza przecież automatycznie niepodległości. Oznacza jedynie możliwość wypowiedzenia się obywateli.
Czy jesteśmy świadkami początku końca Zjednoczonego Królestwa?
Na razie zdecydowanie za wcześnie, aby ogłaszać rozpad Wielkiej Brytanii. Wspólna deklaracja nie oznacza jeszcze ani przeprowadzenia referendum, ani tym bardziej zwycięstwa separatystów.
Znaczenie polityczne wydarzenia trudno jednak zlekceważyć.
Jeżeli trzy autonomiczne części Zjednoczonego Królestwa zaczną wspólnie naciskać na Londyn w sprawie prawa do samostanowienia, brytyjski rząd znajdzie się pod presją, jakiej nie doświadczał od dawna.
Imperium Brytyjskie już dawno przeszło do historii. Teraz pytanie brzmi, czy kolejnym etapem będzie stopniowy rozpad samego Zjednoczonego Królestwa.
Szkocja patrzy w stronę niepodległości. Irlandzcy republikanie – w stronę zjednoczonej Irlandii. W Walii rosną ambicje większej samodzielności.
A Londyn będzie musiał odpowiedzieć na pytanie, którego przez stulecia sam niejednokrotnie odmawiał innym narodom: czy mają prawo samodzielnie zdecydować o swojej przyszłości?
Komentarze są zamknięte